Annuïteit: betekenis, formule en rekenvoorbeeld

Wat betekent annuïteit?

Het woord komt van het Latijnse annuus: jaarlijks. Oorspronkelijk was een annuïteit een jaarlijkse uitkering. Tegenwoordig bedoelen we er in Nederland bijna altijd een gelijkblijvende termijn mee waarmee je een schuld in een vaste looptijd volledig terugbetaalt, meestal per maand.

Het begrip wordt in twee richtingen gebruikt. Bij een lening of hypotheek betaal jij de annuïteit aan de bank. Bij een lijfrente- of pensioenuitkering ontvang je juist een vast bedrag uit een opgebouwd kapitaal. De rekenregel is in beide gevallen dezelfde.

Hoe werkt een annuïtaire aflossing?

Elke maand rekent de bank rente over de schuld die nog openstaat. Wat er van je vaste termijn overblijft na die rente, gaat naar aflossing. Omdat de schuld daardoor iets kleiner wordt, is de rente de volgende maand iets lager en gaat er dus iets meer naar aflossing. Dat effect versnelt: aan het eind los je per maand veel meer af dan aan het begin.

Gevolg: het totaalbedrag per maand blijft gelijk, maar de samenstelling verandert elke maand. Dat is precies het verschil met een lineaire lening, waarbij de aflossing vast is en de maandlast daalt.

De annuïteitenformule

De maandlast reken je uit met: annuïteit = H × r / (1 − (1 + r)^−n). Daarin is H de hoofdsom (het geleende bedrag), r de rente per maand (jaarrente gedeeld door 12) en n het aantal maanden.

Een voorbeeld: €300.000 tegen 4% over 30 jaar. Dan is r = 0,04 / 12 ≈ 0,00333 en n = 360. De formule geeft een bruto maandlast van ongeveer €1.432. Banken rekenen soms met een iets andere maandrente (de effectieve in plaats van de nominale), waardoor je bij de bank een paar euro kunt afwijken. Liever niet zelf rekenen? Gebruik annuïteit berekenen.

Rekenvoorbeeld: zo verschuiven rente en aflossing

Neem weer €300.000, 4% en 30 jaar. Je betaalt per jaar ongeveer €17.187. In het eerste jaar gaat daarvan circa €11.904 naar rente en maar €5.283 naar aflossing. Na één jaar staat er nog ongeveer €294.717 open.

Over de hele looptijd betaal je in totaal ongeveer €515.609, waarvan €215.609 rente. Bij een lineaire hypotheek met dezelfde bedragen is de totale rente ongeveer €180.500: zo'n €35.000 minder, maar met een eerste maandlast van €1.833 in plaats van €1.432.

De rente telt flink door. Bij 5% in plaats van 4% stijgt de maandlast naar ongeveer €1.610 en de totale rente naar circa €279.767. Eén procentpunt kost hier dus ruim €64.000 extra over 30 jaar.

Annuïtair of lineair: wat past bij jou?

Annuïtair geeft een voorspelbare, lagere startlast. Dat is prettig als je inkomen nog moet groeien, en het is de reden dat de meeste Nederlandse hypotheken annuïtair zijn. Daartegenover staat dat je meer rente betaalt en in de eerste jaren langzaam vermogen in je huis opbouwt.

Lineair is goedkoper in totaal en je schuld daalt sneller, maar je hebt in het begin meer financiële ruimte nodig. De maximale hypotheek hangt overigens niet af van de aflossingsvorm: de toetsing gebeurt op een annuïtaire maandlast. Wat je maximaal mag lenen, zie je bij maximale hypotheek berekenen.

Annuïteit en belasting

Voor een eigen woning waarvoor je op of na 1 januari 2013 een hypotheek hebt afgesloten, is de rente alleen aftrekbaar als je de lening minimaal annuïtair in maximaal 30 jaar aflost. Een lineaire aflossing voldoet ook, want die gaat sneller. Een aflossingsvrije lening voor een nieuwe woning geeft geen hypotheekrenteaftrek.

Door de renteaftrek is je netto maandlast lager dan de bruto annuïteit. Omdat het rentedeel jaarlijks daalt, krijg je ook elk jaar iets minder aftrek terug. Je netto maandlast stijgt dus langzaam, ook al blijft het bruto bedrag gelijk. Dat vergeten veel mensen.

Veelgemaakte fouten

Jaarrente als maandrente gebruiken. 4% per jaar is ongeveer 0,333% per maand, niet 4%. Looptijd in jaren invullen waar maanden bedoeld zijn. 30 jaar is 360 termijnen. Alleen naar de maandlast kijken. Een langere looptijd verlaagt de termijn, maar verhoogt de totale rente fors. Vergeten dat de rente na de rentevaste periode verandert. Dan wordt de annuïteit opnieuw berekend over de resterende schuld en looptijd.

Extra aflossen kan meestal tot een vrij bedrag per jaar zonder boete. Je kiest dan vaak tussen een lagere maandlast of een kortere looptijd. Bij gelijke maandlast bespaar je in de regel het meest rente.